RSS

Diagnostyka komputera PC

Liczba odsłon: 1110

Gdy komputer poważnie niedomaga, nie pomogą żadne programy, reinstalacje systemu czy nawet zmiany ustawień BIOSu. Jeżeli Twój komputer zawiesza się w czasie pracy, wyłącza się i nie chce uruchomić się ponownie, a uruchamiane programy zamykają się z komunikatem błędu lub wręcz bez żadnego komunikatu, nie warto uruchamiać programów diagnostycznych lub sięgać po płytę instalacyjną Windows, tylko zacząć od diagnostyki sprzętu.

Najczęściej kłopoty z prawidłowym działaniem komputera spowodowane są przez następujące czynniki:

Zanim zajmiesz się diagnozowaniem i usuwaniem problemów sprzętowych upewnij się, że opcja systemu Windows powodująca automatyczny restart komputera w przypadku wystąpienia niebieskiego ekranu jest wyłączona. Jej działanie zmienia objawy uszkodzeń i może utrudnić ustalenie właściwej przyczyny.

Zasilacz

Zasilacze ATX Zasilacz to najważniejsza chyba część komputera. Można oszczędzić na procesorze, kupić słabszą kartę graficzną lub o połowę mniej pojemny dysk twardy, lecz pod żadnym pozorem nie wolno oszczędzać na zasilaczu.

Zasilaczom ATX poświęciłem swego czasu sporo miejsca w moim blogu: 1, 2, 3, 4, 5. Przeczytaj te wpisy, zanim przejdziesz do dalszej części artykułu.

Wtyczka zasilania Podstawowa zasada dotycząca diagnostyki zasilaczy brzmi: nie wierz wskazaniom BIOSu lub programów diagnostycznych. Mogą one zaniżać lub zawyżać odczyty, poza tym są zupełnie bezużyteczne jeżeli komputer nie jest w stanie się uruchomić lub pracować dłużej niż przez kilka sekund. Jedyny wiarygodny sposób sprawdzenia zasilacza to podłączenie multimetru do wtyczki zasilacza dostarczającej napięć 5 V (czerwony + czarny) i 12 V (żółty + czarny) i odczytanie wskazań.

Pomiary należy wykonać (oczywiście o ile to możliwe) w dwóch sytuacjach: przy braku obciążenia (na przykład po załadowaniu systemu operacyjnego) oraz przy pełnym obciążeniu (100% wykorzystania procesora, generowanie obrazu trójwymiarowego, operacje dyskowe). W obu przypadkach żadne z obu badanych napięć nie może przekroczyć dopuszczalnych granic, przy czym zbliżanie się do dolnej granicy dyskwalifikuje zasilacz, a przekroczenie górnej powinno stanowić sygnał ostrzegawczy.

Linia zasilająca Tolerancja Dolna granica Górna granica
+3.3 V 4% ~3.2 V ~3.4 V
+5.0 V 5% ~4.8 V ~5.2 V
+12.0 V 5% ~11.4 V ~12.6 V
–5.0 V 10% ~–5.5 V ~–4.5 V
–12.0 V 10% ~–13.2 V ~–10.8 V

Multimetr Dobre zasilacze nie pozwalają nigdy dwóm najważniejszym napięciom zasilającym (+12 V i +5 V) spaść o więcej niż 0.1 V poniżej poziomu nominalnego, kompensują też w pewnym zakresie wzrost napięć spowodowany zmniejszeniem obciążenia komputera.

Pomiar napięć +3.3 V, –5.0 V i –12 V za pomocą miernika nie jest niestety tak prosty — napięcia te wyprowadzone są jedynie na wtyczce ATX zasilającej płytę główną komputera. Ich pomiaru można dokonać z odłączoną wtyczką (ale wtedy nieuwzględniona zostanie normalna praca komputera) lub – jeżeli miernik wyposażony jest w cienkie końcówki pomiarowe – wtykając końcówkę we wtyk ATX od góry (od strony przewodów). Nie należy też martwić się zupełnie absurdalnymi wynikami pomiarów napięć ujemnych: w obecnie produkowanych komputerach nie są one praktycznie używane i ich wartości mogą różnić się od nominalnych nawet o kilka woltów.

Pamięć RAM

Uszkodzenia pamięci RAM są jednymi z najczęstszych przyczyn niedomagania komputerów. Objawy ich niesprawności to niemożność zainstalowania systemu operacyjnego, pojawianie się niebieskich ekranów, zawieszanie się programów lub całego komputera oraz – szczególnie często – uszkodzenia rejestru Windows.

Moduły pamięci Moduły pamięci powinny być testowane wyłącznie w komputerze sprawiającym problemy. Często bowiem zdarza się, że moduły nie pracujące poprawnie z jedną płytą główną działają idealnie po przełożeniu do innego komputera.

Najwygodniejszym narzędziem służącym do testowania pamięci RAM jest Memtest86+. Pobiera się go w postaci pliku ISO gotowego do nagrania na płycie CD-ROM, a uruchamia bezpośrednio z płyty, dzięki czemu może służyć do testowania nawet komputerów, na których niemożliwe jest zainstalowanie systemu operacyjnego.

Po uruchomieniu Memtest86+ wykonuje w nieskończonej pętli kolejne przebiegi testowe. W razie napotkania błędu informacja o nim zostanie wyświetlona w dolnej części ekranu na czerwonym tle, a licznik błędów (Errors) w górnej części zostanie zwiększony:

Memtest86+ zgłaszający błędy

Po godzinie testowania bez ani jednego błędu wiadomo, że z komputerem nie jest całkiem źle, lecz dopiero 12- lub 24-godzinny test daje sporą dozę pewności, że pamięć jest sprawna. Dlatego w razie wątpliwości warto pozostawić komputer na jedną dobę z działającym programem Memtest86+. Już jeden błąd dyskwalifikuje pamięć — sprawny komputer nie może przekłamywać danych nawet po kilku dniach testów.

Nie zawsze powodem zgłaszania błędów jest uszkodzenie któregoś z modułów pamięci. Czasem wystarczy zmienić ustawienia dotyczące pamięci w BIOSie komputera (wartości domyślne lub automatyczne czasem są zbyt wysokie jak na możliwości płyty głównej) lub wyłączyć dwukanałowy tryb obsługi pamięci (stawiający zwiększone wymagania modułom oraz płycie). Jeżeli jednak wszystko wskazuje na to, że jeden z modułów jest uszkodzony, jedynym sposobem na sprawdzenie tej teorii jest wymiana tego modułu na inny, sprawdzony wcześniej w innym komputerze.

Chłodzenie

Nowoczesne mikroprocesory wydzielają oszałamiające ilości ciepła, a gorące lata stawiają trudne zadania przed systemami chłodzenia komputerów. Tymczasem większość układów scalonych źle znosi temperatury przekraczające 70°C, a urządzenia mechaniczne (na przykład dyski twarde) nie powinny pracować w temperaturach przekraczających 40—45°C.

Pomiar temperatur Aby wykluczyć temperaturę jako przyczynę nieprawidłowej pracy komputera warto pozwolić mu pracować ze zdjętą obudową. Odczytane w BIOSie lub programach diagnostycznych temperatury warto zweryfikować dotykając radiatora procesora, mostka północnego płyty głównej oraz powierzchni dysków twardych. W każdym przypadku powierzchnie mogą być letnie, lecz nie powinny parzyć.

Temperatura jest często przyczyną automatycznego wyłączania się komputera i braku możliwości ponownego włączenia go przez kilkanaście minut. W takich przypadkach najczęściej reaguje wyłącznik termiczny w zasilaczu. Aby wykluczyć tę przyczynę należy otworzyć zasilacz, oczyścić go z kurzu i sprawdzić opory wirnika wentylatora chłodzącego (i ewentualnie nasmarować jego łożysko). Uwaga: zasilacz musi być odłączony od sieci zasilającej (i najlepiej od wszystkich odbiorników), powinien postać kilkanaście minut bezpośrednio po odłączeniu od sieci, a ponadto należy unikać dotykania jego elementów.

Jeżeli komputer pracuje lepiej po zdjęciu pokrywy obudowy, należy zadbać o eleganckie ułożenie przewodów we wnętrzu komputera (by nie blokowały przepływu powietrza) oraz dołożyć do obudowy wentylatory obiegowe: wdmuchujący powietrze z przodu obudowy (dmuchający na dyski twarde) i wyciągający powietrze z tyłu obudowy (pod zasilaczem, za procesorem).

Kondensatory elektrolityczne

Uszkodzenie kondensatorów elektrolitycznych powoduje różnorakie objawy, od losowego zawieszania się komputera przy nagłej zmianie obciążenia procesora lub dłuższej bezczynności aż po niemożność włączenia komputera po dłuższej przerwie w pracy. Kondensatorom elektrolitycznym poświęciłem swego czasu wpis w moim blogu.

Uszkodzone kondensatory elektrolityczne Uszkodzone kondensatory łatwo rozpoznać po napuchniętych denkach widocznych od góry (powinny być idealnie płaskie) lub – w przypadkach skrajnych – po brunatnym nalocie na denkach lub ściankach. Przed badaniem płyty głównej należy ostrożnie odkurzyć wnętrze i zapewnić sobie dobre oświetlenie.

Wymianę najlepiej powierzyć elektronikowi mającemu doświadczenie w lutowaniu obwodów wielowarstwowych. Wymieniać należy od razu wszystkie kondensatory należące do jednej grupy — nawet, jeżeli tylko niektóre mają już widoczne objawy uszkodzenia. Warto stosować kondensatory niskoszumowe o obniżonej indukcyjności.

Ustawienia BIOSu

Niepoprawne ustawienia BIOSu również mogą spowodować zawieszanie się komputera lub aplikacji. Z tego powodu najlepiej jest notować sobie każdą zmianę w ustawieniach i nigdy nie wprowadzać więcej niż jednej zmiany na raz. Po wprowadzeniu zmiany warto co najmniej kilka godzin potestować komputer, czy nadal jest stabilny.

Walkę z niestabilną pracą komputera można też rozpocząć od załadowania domyślnych wartości konfiguracji BIOSu za pomocą opcji Load Setup Defaults. Powinna ona zmienić konfigurację na nie najszybszą, lecz stabilną.

Nie wolno absolutnie próbować rozwiązywać problemów ze stabilnością na podkręconym sprzęcie. Zawsze przed rozpoczęciem diagnostyki należy przywrócić standardowe taktowanie wszystkich elementów (procesor, pamięć, magistrale i tym podobne), po czym dopiero uruchamiać programy diagnostyczne sprawdzające sprawność pamięci.

Testy sprawnościowe

Generalną sprawność mikroprocesora, płyty głównej, pamięci i chłodzenia można zweryfikować uruchamiając program wykonujący bardzo intensywne obliczenia o znanym wyniku. Dzięki porównywaniu wartości oczekiwanej i wyliczonej można stwierdzić, czy w czasie obliczeń nastąpiło przekłamanie danych. Z kolei pełne obciążenie komputera może uprościć ujawnienie się problemów z zasilaniem lub chłodzeniem.

Programem diagnostycznym tego typu jest Prime95. Program ten może służyć jako klient ogólnoświatowej sieci wyznaczającej liczby pierwsze lub – w najczęściej używanym trybie Torture Test – po prostu testować stabilność komputera. Pojawienie się jakiegokolwiek komunikatu o błędzie dyskwalifikuje komputer i powoduje konieczność szukania przyczyny niedomagania innymi już metodami:

Prime95 zgłaszający błędy

Ze względu na losowe występowanie błędów w zależności od wykonywanych innych zadań oraz od temperatury wnętrza komputera test należy wykonywać przez wiele godzin. Dopiero 24- lub 48-godzinny test pozwala stwierdzić, czy komputer jest faktycznie stabilny. Oczywiście w czasie trwania testu można korzystać z komputera.

Podsumowanie

Testowanie sprawności komputera i stabilności jego pracy nie jest zajęciem prostym. Wymaga posiadania sprzętu (multimetr, ewentualnie stanowisko pomiarowe do obciążania zasilaczy), zapasowego sprzętu na wymianę części podejrzanych o niesprawność (zasilacze, moduły pamięci, elementy chłodzące) a przede wszystkim wiedzy na temat działania sprzętu elektronicznego i doświadczenia nabywanego podczas kolejnych procedur diagnostycznych.

Nawet jednak nie dysponując powyższym można dokonać szacunkowej oceny sprawności korzystając z programów diagnostycznych takich jak Memtest86+ czy Prime95, sprawdzić temperatury elementów oraz ich chłodzenie, oraz ocenić wizualnie stan kondensatorów elektrolitycznych. Znając markę zasilacza zamontowanego w komputerze można też stwierdzić, czy należy ona do „grupy podwyższonego ryzyka”.

Uwaga Więcej informacji na temat diagnostyki sprzętowej komputera oraz badania stabilności pracy komputera po podkręceniu znajdziesz w mojej książce pod tytułem „Podkręcanie procesorów: ćwiczenia”, wydanej nakładem wydawnictwa Helion.


Dobry, jedynie bym uzupełnił o dział z kilkoma uwagami dot. uszkodzeń, eksploatacji i testowania HDD i linkami do programów testowych popularnych producentów.
Wspomniałbym jeszcze o sprawie taśm, złącz, czyli ogólnie braku kontaktu.
No cóż, wszystko to prawda. Czasami jednak dzieją się tak dziwne rzeczy, że nie wiadomo co jeszcze testować. Ja włąśnie mam taki problem. Otóż nie da się u mnie zainstalować SP2. Czy to będzie Windows z SP1 i SP2 oddzielnie (z płytki czy netu), czy też Windows od razu z SP2. Instaluje się a później stabilność znika. Pod linuksem problem objawia się tym, że nie mogę otrzymąć akceleracji 3d, pod windowsem działa. Zmieniłem już nawet kartę graficzną :( Teraz pod windowsem tracę dźwięk. W słuchawakch gra tylko lewy kanał a jak podłącze kompa do wierzy grają oba. Słuchawki podłączone do wierzy grają dobrze. Mam wrażenie że mi się uszkodziła płyta główna w jakiś przedziwny sposób... Ale nic to, niedługo zmiana PC na appla, więc oczekuję wzrostu konfortu pracy ;-) a jak będzie na prawdę na pewno nie omieszkam opisać na swoim blogu :)